Phong trào thi đua “Mỗi xã, phường có mô hình hay, cách làm hiệu quả, phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở” giai đoạn 2026–2030 đặt ra yêu cầu chuyển từ có thiết chế sang khai thác thiết chế thực chất, bền vững, lấy người dân làm trung tâm.

Từ cơ sở vật chất đến sức sống của cộng đồng

Đây là vấn đề được đặt ra trong Kế hoạch tổ chức thực hiện phong trào thi đua giai đoạn 2026–2030 của UBND tỉnh Nghệ An, nhằm cụ thể hóa chủ trương phát triển văn hóa Việt Nam theo Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị và Chương trình hành động của Chính phủ, của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh. Mục tiêu của phong trào không dừng ở việc hoàn thiện hệ thống thiết chế, mà hướng đến hình thành những mô hình quản lý, khai thác và phát huy hiệu quả, có hoạt động thường xuyên, thiết thực, có khả năng duy trì và nhân rộng.

Theo Kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hình thành ít nhất 50 mô hình có khả năng nhân rộng trên phạm vi toàn tỉnh; bảo đảm ít nhất 80% người dân được tham gia, thụ hưởng các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao tại thiết chế cơ sở; mỗi xã, phường phấn đấu có ít nhất 3 câu lạc bộ, đội, nhóm văn hóa, văn nghệ, thể thao hoạt động thường xuyên hoặc theo mùa, phù hợp điều kiện thực tế. Các chỉ tiêu này gắn việc phát huy thiết chế với nhu cầu hưởng thụ văn hóa, rèn luyện sức khỏe và sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.

Kế hoạch đã xác định tính phù hợp, hiệu quả khai thác, sự tham gia của cộng đồng, hiệu quả xã hội và văn hóa, tính bền vững, mức độ hài lòng của người dân và khả năng nhân rộng là những tiêu chí đánh giá mô hình. Đây là cơ sở để tránh cách làm đồng loạt, áp dụng một khuôn mẫu cho mọi địa phương. Cùng với rà soát, nâng cấp cơ sở vật chất, tỉnh đặt yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, chuyển đổi cơ chế vận hành linh hoạt, tăng cường liên kết công tư trong khai thác các dịch vụ văn hóa, thể thao, đồng thời huy động nguồn lực hợp pháp từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và cộng đồng. Việc xã hội hóa không chỉ nhằm bổ sung kinh phí, trang thiết bị, mà còn mở rộng sự tham gia của xã hội vào tổ chức hoạt động và duy trì sức sống của thiết chế. Tuy nhiên, nguồn lực huy động cần gắn với mục tiêu phục vụ cộng đồng, bảo đảm thiết chế thực hiện đúng chức năng văn hóa, thể thao cơ sở, không bị lệch khỏi lợi ích của người dân.

Một yêu cầu khác là đưa công nghệ và chuyển đổi số vào quản lý, tổ chức hoạt động. Số hóa tài liệu, ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội, thư viện số và các phương thức tiếp cận mới có thể giúp địa phương thông tin kịp thời về lịch sinh hoạt, thu hút người tham gia, sử dụng hiệu quả hơn phòng chức năng và sân bãi. Dù vậy, công nghệ chỉ phát huy ý nghĩa khi gắn với điều kiện thực tế và khả năng tiếp cận của người dân; không thể thay thế việc tổ chức các hoạt động trực tiếp, duy trì sự gặp gỡ, giao lưu và kết nối giữa các thành viên trong cộng đồng.

Mỗi địa phương cần một cách làm bền vững, không chạy theo thành tích

Kế hoạch đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ cộng tác viên văn hóa, thể thao và hạt nhân phong trào ở từng xã, phường; chú trọng phát hiện, bồi dưỡng những người có năng khiếu, giáo viên, cán bộ đoàn, hội viên, vận động viên, nghệ nhân, người cao tuổi, thanh niên và người có uy tín trong cộng đồng.

Nội dung hoạt động cần đa dạng, gắn với đặc trưng văn hóa và nhu cầu của từng địa phương. Bên cạnh các câu lạc bộ, giải thi đấu thể thao, hội diễn văn nghệ, cần chú trọng bảo tồn, phát huy di sản và các giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh và nghệ thuật của đồng bào dân tộc thiểu số. Việc kết nối hoạt động văn hóa, thể thao với du lịch cộng đồng cũng mở ra khả năng phát huy giá trị di sản, tạo thêm sức hấp dẫn cho địa phương. Quan trọng hơn, những hoạt động ấy phải trở thành một phần của đời sống cộng đồng, thay vì chỉ được tổ chức để hoàn thành chỉ tiêu phong trào.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra yêu cầu tổ chức, quản lý thiết chế phải phù hợp với điều kiện và trách nhiệm của cấp xã, phường. Kế hoạch yêu cầu các địa phương căn cứ tình hình thực tế để xây dựng kế hoạch cụ thể, lựa chọn mô hình thích hợp, đồng thời tăng cường kiểm tra, đánh giá và khắc phục tình trạng thiết chế xuống cấp hoặc hoạt động hình thức. Điều đó đòi hỏi việc triển khai phải gắn trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cơ quan chuyên môn với kết quả vận hành thực tế, không dừng ở khâu ban hành kế hoạch hay đăng ký mô hình.

Đối với Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh và các tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh, Kế hoạch đề nghị vận động đoàn viên, hội viên phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội, tích cực hưởng ứng phong trào. Sự phối hợp giữa các chủ thể cần hướng đến một mục tiêu chung: thiết chế được sử dụng đúng công năng, hoạt động đáp ứng nhu cầu của cộng đồng và mang lại hiệu quả có thể kiểm chứng.

Phong trào được triển khai từ năm 2026 đến năm 2030, chia thành hai giai đoạn: 2026–2028 và 2029–2030; tổ chức sơ kết trong năm 2028, trên cơ sở đó đánh giá, rút kinh nghiệm và tiếp tục thực hiện giai đoạn sau, tổng kết vào cuối năm 2030. Cùng với kiểm tra, giám sát, kết quả phong trào được đưa vào tiêu chí đánh giá, công nhận xã, phường đạt chuẩn phát triển văn hóa toàn diện. Cách tổ chức theo giai đoạn tạo điều kiện để địa phương nhìn lại hiệu quả, điều chỉnh phương thức vận hành và lựa chọn mô hình có giá trị thực tế để nhân rộng.

Quang Huy