Những "đối tượng yếu thế" trước làn sóng nhiệt

Theo các chuyên gia y tế, nguyên nhân cốt lõi của các bệnh lý mùa nóng là do cơ thể phải tiếp xúc quá lâu hoặc làm việc trong môi trường có nhiệt độ cao, hoặc do hiện tượng thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột gây ra tình trạng mất điều hòa thân nhiệt.

Bộ Y tế đặc biệt lưu ý các nhóm đối tượng có nguy cơ tổn thương cao nhất bao gồm:

• Trẻ em, người cao tuổi và phụ nữ mang thai (do hệ thống điều hòa thân nhiệt kém linh hoạt hơn).
• Người lao động có cường độ thuỷ lực cao ngoài trời hoặc trong môi trường bức xạ nhiệt mạnh: nông dân, công nhân lò gạch, thợ luyện kim...
• Bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính không lây nhiễm: tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, đái tháo đường...

Nhận diện các cấp độ tổn thương do nhiệt

Các triệu chứng lâm sàng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nguồn nhiệt và mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể, được chia thành hai cấp độ cụ thể:

1. Cấp độ nhẹ (Kiệt sức do nhiệt)

Cơ thể xuất hiện các dấu hiệu: mệt mỏi, khát nước, hoa mắt, chóng mặt; tăng nhịp tim, tăng nhịp thở, hồi hộp đánh trống ngực; co rút cơ nội tại (chuột rút).

2. Cấp độ nặng (Say nắng, say nóng, đột quỵ do nhiệt)

Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh nhân sẽ tiến triển sang giai đoạn nặng với biểu hiện: đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, buồn nôn hoặc nôn; có dấu hiệu thần kinh khu trú (yếu hoặc liệt nửa người), co giật, ngất xỉu hoặc hôn mê sâu; trụy tim mạch (mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp) và có nguy cơ tử vong cao.

"Giờ vàng" sơ cứu

Khi phát hiện người bị tổn thương do nhiệt, việc xử trí đúng kỹ thuật ngay trong những phút đầu tiên có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng sống của bệnh nhân.

Quy trình xử trí ca bệnh mức độ nhẹ

• Tách nguồn nhiệt: Ngay lập tức di chuyển nạn nhân vào khu vực bóng râm, thoáng gió.
• Hạ thân nhiệt ngoại vi: Nới lỏng hoặc cởi bỏ bớt trang phục bên ngoài. Lau người bằng khăn mát hoặc dội nước mát rồi lau khô. Đặt khăn thấm nước mát/đá tại các vùng có mạch máu lớn đi sát bề mặt da như vùng nách, bẹn, hai bên cổ để thúc đẩy quá trình tản nhiệt nhanh.
• Bù nước và điện giải: Nếu nạn nhân còn tỉnh táo, cho uống từng ngụm nhỏ nước mát. Ưu tiên sử dụng dung dịch Oresol pha đúng liều lượng chỉ định để bù lại lượng muối và khoáng chất đã mất qua mồ hôi.
• Xử lý chuột rút: Xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị co thắt.
• Lưu ý: Tuyệt đối không để đám đông vây quanh nạn nhân, làm giảm nồng độ oxy và hạn chế sự thông thoáng khí.

• 

   

Khuyến cáo khẩn cấp đối với ca bệnh nặng

Khi xuất hiện các dấu hiệu thuộc cấp độ nặng, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc thiết lập phương tiện vận chuyển an toàn đến cơ sở y tế gần nhất. Trong suốt quá trình di chuyển, bắt buộc phải duy trì việc chườm mát liên tục cho nạn nhân để kiểm soát thân nhiệt.

Chiến lược dự phòng chủ động cho cộng đồng và người lao động

Để thích ứng an toàn với điều kiện thời tiết khắc nghiệt, Bộ Y tế khuyến cáo triển khai đồng bộ các giải pháp dự phòng sau:

Đối với cộng đồng nói chung

• Hạn chế phơi nhiễm nhiệt: Tránh ra ngoài trời trong khung giờ cao điểm nắng nóng từ 10 giờ đến 16 giờ.
• Phòng chống sốc nhiệt độc ngột: Người đang ở trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp không nên bước ngay ra ngoài trời nắng. Cần tăng nhiệt độ điều hòa hoặc ngồi nghỉ tại khu vực đệm (bóng mát) để cơ thể thích nghi với nhiệt độ môi trường trước khi di chuyển.
• Dinh dưỡng bổ sung: Tăng cường rau xanh, trái cây. Đảm bảo lượng nước nạp vào cơ thể tối thiểu 1,5 – 2 lít/ngày, chia nhỏ lượng nước uống trong ngày, tránh uống lượng lớn cùng một lúc.
• Trang phục: Ưu tiên quần áo sáng màu, chất liệu mỏng nhẹ, thoáng mát, thấm hút mồ hôi tốt.

Đối với người lao động trực tiếp

• Điều chỉnh thời gian biểu: Chuyển đổi khung giờ làm việc sang sáng sớm hoặc chiều muộn. Áp dụng nghiêm ngặt chế độ nghỉ ngơi: sau mỗi 45 phút đến 1 giờ làm việc liên tục, cần nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát từ 15 – 20 phút.
• Bảo hộ lao động chuyên dụng: Sử dụng quần áo bảo hộ lao động rộng, thoáng, mũ, nón, kính bảo hộ. Chú ý che chắn kỹ vùng vai gáy.
• Nghiêm cấm sử dụng rượu, bia, đồ uống có cồn trước và trong quá trình lao động. Thực hiện bù nước và điện giải đều đặn trong suốt ca làm việc.
• Kiểm soát môi trường lao động: Các doanh nghiệp, chủ cơ sở cần tích cực triển khai hệ thống mái che, tấm phản chiếu nhiệt, vật liệu cách nhiệt, kết hợp hệ thống phun sương, phun nước mái và hệ thống quạt thông gió công nghiệp phù hợp để hạ nhiệt độ nhà xưởng.

Vương Giang