Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội không chỉ tạo chuyển biến trong hoạt động của hệ thống Mặt trận mà còn khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Thực hiện các chủ trương của Bộ Chính trị, Nghệ An đã tạo dấu ấn rõ nét trong phát huy sức dân, củng cố niềm tin và tạo động lực phát triển.

Đổi mới tư duy để đổi mới hành động

Trong tiến trình đổi mới đất nước, yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội không đơn thuần là sự điều chỉnh về phương pháp tổ chức hay cách thức triển khai nhiệm vụ. Đó là yêu cầu tất yếu xuất phát từ thực tiễn phát triển của đất nước, từ đòi hỏi ngày càng cao của công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong giai đoạn mới. Kết luận số 62-KL/TW ngày 08/12/2009 của Bộ Chính trị (khóa X) và Thông báo Kết luận số 160-TB/TW ngày 15/01/2020 của Bộ Chính trị (khóa XII) đã đặt ra yêu cầu xuyên suốt là đổi mới toàn diện hoạt động của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội theo hướng thực chất, hiệu quả, hướng mạnh về cơ sở, khắc phục tình trạng hành chính hóa, phát huy vai trò đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và Nhân dân.

Đối với Nghệ An - tỉnh có diện tích hơn 16.490 km², lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ, với 130 đơn vị hành chính cấp xã, 3.816 khối, xóm, bản, dân số trên 3,8 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 14,76%, cùng sự hiện diện của hai tôn giáo lớn là Phật giáo và Công giáo - yêu cầu đổi mới ấy càng trở nên cấp thiết. Một địa bàn rộng, đông dân, đa dạng về điều kiện tự nhiên, văn hóa, dân tộc và tôn giáo đòi hỏi công tác vận động quần chúng không thể chỉ dừng lại ở những phương thức truyền thống mà phải thực sự gần dân, sát dân, hiểu dân và đáp ứng những yêu cầu ngày càng phong phú của đời sống xã hội.

Nhận thức sâu sắc điều đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An đã xác định đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân và nâng cao hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị. Từ việc quán triệt Kết luận số 62-KL/TW và Thông báo Kết luận số 160-TB/TW đến việc cụ thể hóa bằng các nghị quyết, quy chế, đề án của tỉnh đều được triển khai đồng bộ, bài bản, phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Nổi bật là việc Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TU ngày 19/11/2021 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội giai đoạn 2021-2025 và những năm tiếp theo; Quy chế số 07-QC/TU ngày 08/12/2021 về công tác dân vận của hệ thống chính trị trên địa bàn tỉnh; Đề án số 07-ĐA/TU ngày 24/11/2021 về đổi mới, nâng cao hiệu quả tiếp xúc, đối thoại và xử lý, giải quyết các kết luận của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền các cấp sau tiếp xúc, đối thoại với Nhân dân. Những chủ trương này không chỉ tạo cơ sở chính trị, pháp lý cho hoạt động của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội mà còn thể hiện rõ tư duy lãnh đạo mới: coi việc lắng nghe Nhân dân, giải quyết kịp thời những vấn đề từ cơ sở là thước đo hiệu quả lãnh đạo.

Điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai là phương thức lãnh đạo của cấp ủy các cấp đã có sự chuyển biến rõ rệt. Nếu trước đây việc lãnh đạo chủ yếu thông qua chỉ đạo hành chính thì nay được thực hiện bằng việc tăng cường đối thoại, phân công cấp ủy viên trực tiếp phụ trách, định kỳ giao ban với Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội, kịp thời tháo gỡ khó khăn từ cơ sở và chỉ đạo giải quyết những vấn đề nổi cộm liên quan đến đời sống Nhân dân. Sau mỗi cuộc giao ban đều có thông báo kết luận, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, tạo nên sự thống nhất trong hành động của cả hệ thống chính trị.

Cùng với đổi mới phương thức lãnh đạo là sự đổi mới mạnh mẽ trong công tác tuyên truyền, vận động. Thay vì chỉ dựa vào các hội nghị hay hình thức tuyên truyền truyền thống, Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã chủ động ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào hoạt động. Hệ thống điều hành tác nghiệp I-Office, chữ ký số, các phần mềm quản lý, hệ thống báo cáo điện tử được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. Các trang thông tin điện tử, fanpage và mạng xã hội trở thành kênh thông tin quan trọng để tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và dư luận xã hội.

Hiệu quả của cách làm mới được thể hiện bằng sức lan tỏa của các nền tảng số. Có thời điểm Fanpage Mặt trận Nghệ An tiếp cận hơn 4,6 triệu người; Fanpage Tỉnh đoàn Nghệ An thu hút 115.000 người theo dõi; trang Facebook của Hội Nông dân tỉnh đạt 9,6 triệu lượt theo dõi, tương tác. Những con số ấy không đơn thuần phản ánh hiệu quả truyền thông mà còn cho thấy sự thay đổi căn bản trong tư duy vận động quần chúng: chuyển từ tuyên truyền một chiều sang tương tác hai chiều; từ truyền đạt thông tin sang đối thoại, lắng nghe và đồng hành với người dân.

Một nội dung quan trọng khác của quá trình đổi mới là hướng mạnh hoạt động về cơ sở. Thực tiễn cho thấy, mọi chủ trương, chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi khu dân cư trở thành trung tâm của các phong trào và cuộc vận động. Vì vậy, Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội trong tỉnh đã không ngừng đa dạng hóa các hình thức tập hợp Nhân dân thông qua các câu lạc bộ, tổ liên kết, mô hình tự quản, các hoạt động văn hóa, thể thao, sinh hoạt chuyên đề. Chỉ trong giai đoạn vừa qua, toàn tỉnh đã tổ chức 4.344 hoạt động, thu hút 520.347 lượt người tham gia, qua đó mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng, tăng cường sự gắn kết giữa tổ chức với đoàn viên, hội viên và Nhân dân.

Việc phát triển tổ chức cũng được chú trọng theo hướng nâng cao chất lượng. Đến năm 2025, tỷ lệ tập hợp hội viên của Hội Liên hiệp Phụ nữ đạt 75,9%; Đoàn Thanh niên đạt 79,8%; Hội Nông dân đạt 86%; Hội Cựu chiến binh đạt 98,5%; 100% khối, xóm, bản có chi đoàn thanh niên; trên 80% doanh nghiệp có tổ chức công đoàn thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể và tổ chức hội nghị người lao động. Những con số này cho thấy sức hút của các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng được nâng lên nhờ sự đổi mới về nội dung hoạt động, sát hơn với nhu cầu thực tiễn của đoàn viên, hội viên.

Đổi mới tư duy còn được thể hiện rõ trong việc xây dựng tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Thực hiện Đề án số 51-ĐA/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Nghệ An đã hoàn thành việc kết thúc hoạt động của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội cấp huyện, thành lập Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội tại 130 xã, phường, đồng thời nhanh chóng xây dựng quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ, ổn định tổ chức và triển khai nhiệm vụ ngay sau khi sắp xếp. Điều đó cho thấy tinh thần chủ động, quyết liệt trong đổi mới tổ chức nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của giai đoạn mới.

Có thể khẳng định, điểm cốt lõi của hơn 16 năm đổi mới không nằm ở việc bổ sung thêm nhiều mô hình hay thay đổi hình thức hoạt động, mà chính là sự chuyển biến căn bản trong tư duy của cả hệ thống chính trị: từ quản lý sang phục vụ, từ vận động theo phong trào sang phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, từ hoạt động hành chính sang đồng hành cùng người dân giải quyết những vấn đề của cuộc sống. Chính sự chuyển biến ấy đã tạo nền tảng để Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội ở Nghệ An phát huy tốt hơn vai trò nòng cốt trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo động lực cho những kết quả nổi bật trên các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, an sinh và xây dựng hệ thống chính trị trong những năm qua.

Khơi dậy sức dân, tạo động lực phát triển

Nếu đổi mới tư duy là nền tảng thì hiệu quả của quá trình đổi mới được đo bằng sự lan tỏa của các phong trào hành động cách mạng và những giá trị thiết thực mang lại cho Nhân dân. Thực tiễn ở Nghệ An trong hơn 16 năm qua cho thấy, khi nội dung và phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được đổi mới theo hướng gần dân, sát dân, lắng nghe và đồng hành với Nhân dân thì sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được khơi dậy mạnh mẽ, tạo thành nguồn lực to lớn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị và bảo đảm an sinh trên địa bàn tỉnh.

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc các phong trào thi đua yêu nước và các cuộc vận động ngày càng đi vào thực chất, hướng mạnh về cơ sở và giải quyết những vấn đề cụ thể của đời sống. Thay vì phát động theo phong trào, hình thức, các tổ chức đã chú trọng lựa chọn những nội dung gắn với nhu cầu của người dân, của từng địa phương, từ đó phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong tổ chức thực hiện. Chính sự thay đổi về cách tiếp cận ấy đã tạo nên sức lan tỏa sâu rộng của phong trào thi đua "Dân vận khéo". Trong 5 năm qua, toàn tỉnh đã xây dựng được 22.830 mô hình, điển hình "Dân vận khéo" trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Mỗi mô hình là một cách làm sáng tạo, một giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn ở cơ sở, góp phần giải quyết hiệu quả những vấn đề phát sinh ngay từ cộng đồng dân cư. Điều quan trọng hơn, từ các mô hình ấy đã hình thành tinh thần tự quản, ý thức trách nhiệm và sự chủ động của người dân trong tham gia xây dựng quê hương.

Tinh thần "lấy sức dân để chăm lo cho dân" tiếp tục được khẳng định rõ nét trong phong trào xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Thông qua các cuộc vận động do Mặt trận phát động, Nhân dân trong tỉnh đã tự nguyện đóng góp 2.810 tỷ đồng, trên 5,3 triệu ngày công lao động, hiến trên 4,7 triệu m² đất để mở rộng đường giao thông, xây dựng các công trình công cộng và chỉnh trang khu dân cư. Từ nguồn lực to lớn ấy, toàn tỉnh đã xây dựng trên 1.800 km đường giao thông nông thôn, trên 200 km kênh mương nội đồng, trên 1.174 km đường điện, trên 4.500 tuyến đường cờ, đường hoa, đường cây và trên 3.000 tuyến đường chiếu sáng, cụm camera an ninh. Những con số đó không chỉ phản ánh giá trị vật chất được huy động mà còn thể hiện sự đồng thuận xã hội, niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương của Đảng và Nhà nước. Bởi lẽ, nếu không có sự đồng thuận và tinh thần tự nguyện thì sẽ không có hàng triệu ngày công, hàng triệu mét vuông đất hay hàng nghìn công trình được hình thành từ chính sức dân.

Điểm đáng ghi nhận là quá trình đổi mới đã làm thay đổi vai trò của Mặt trận từ chỗ chủ yếu vận động sang tổ chức, kết nối và phát huy các nguồn lực xã hội. Mặt trận không làm thay chính quyền, cũng không làm thay các tổ chức thành viên, mà trở thành trung tâm tập hợp, liên kết các tổ chức, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và các tầng lớp Nhân dân cùng chung tay giải quyết những vấn đề xã hội. Nhờ đó, trong giai đoạn vừa qua, các cấp Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã huy động được 2.815,5 tỷ đồng để chăm lo người nghèo, các đối tượng yếu thế và triển khai các chương trình an sinh xã hội.

Từ nguồn lực ấy, hàng loạt chương trình nhân văn được triển khai đồng bộ, góp phần hiện thực hóa chủ trương "không để ai bị bỏ lại phía sau". Toàn tỉnh đã trao 796.453 suất quà Tết cho người nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn; hỗ trợ 1.878 hộ nghèo về sinh kế, 7.851 hộ nghèo về phương tiện sản xuất; hỗ trợ 12.944 người nghèo khám, chữa bệnh; hỗ trợ 42.497 học sinh nghèo có điều kiện tiếp tục đến trường; đồng thời hỗ trợ hàng nghìn hộ dân khắc phục hậu quả thiên tai, ổn định cuộc sống. Đằng sau những con số ấy là hàng trăm nghìn hoàn cảnh được sẻ chia, là sự lan tỏa của tinh thần nhân ái và truyền thống đoàn kết của quê hương Nghệ An.

Đặc biệt, Chỉ thị số 21-CT/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về vận động, hỗ trợ xây dựng và sửa chữa nhà ở cho người nghèo đã trở thành minh chứng sinh động cho hiệu quả của việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Đây không chỉ là một chương trình hỗ trợ nhà ở mà còn là cuộc vận động lớn khơi dậy trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội đối với người nghèo. Với sự tham gia tích cực của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và Nhân dân, toàn tỉnh đã huy động được trên 3.116 tỷ đồng cùng hàng triệu ngày công lao động, hàng nghìn tấn vật liệu xây dựng để hỗ trợ xây mới và sửa chữa 20.802 căn nhà cho hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở. Mỗi căn nhà được hoàn thành không chỉ giúp người dân "an cư" mà còn tiếp thêm niềm tin, động lực để vươn lên ổn định cuộc sống, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chính quyền.

Trong những thời điểm khó khăn nhất, vai trò tập hợp, đoàn kết của Mặt trận càng được khẳng định rõ nét. Đại dịch Covid-19 là phép thử đối với năng lực huy động nguồn lực và sức mạnh cộng đồng. Phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp đã vận động nguồn lực trị giá trên 308 tỷ đồng phục vụ công tác phòng, chống dịch; kịp thời hỗ trợ lực lượng tuyến đầu, người dân trong khu vực phong tỏa, người lao động gặp khó khăn, đồng thời chia sẻ với các địa phương trong cả nước và ba tỉnh có chung đường biên giới của nước CHDCND Lào. Qua đó tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, giữa cộng đồng với những người yếu thế, góp phần củng cố khối đại đoàn kết trong những thời điểm khó khăn nhất.

Không chỉ tạo nguồn lực cho phát triển, quá trình đổi mới còn góp phần nâng cao chất lượng dân chủ ở cơ sở thông qua việc phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội. Đây là một trong những điểm nhấn quan trọng của Kết luận số 62-KL/TW và cũng là nội dung được Nghệ An triển khai quyết liệt trong những năm qua. Từ năm 2021 đến nay, Mặt trận các cấp đã tổ chức 13.833 cuộc giám sát, 1.794 hội nghị phản biện xã hội; Ban Thanh tra nhân dân thực hiện 4.145 cuộc giám sát; Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng giám sát hơn 5.200 công trình, dự án. Thông qua hoạt động giám sát, nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân được phát hiện, kiến nghị và giải quyết kịp thời; nhiều chính sách trước khi ban hành được phản biện, góp ý, bảo đảm sát thực tiễn và phù hợp với nguyện vọng của Nhân dân.

Cùng với đó, việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở ngày càng đi vào chiều sâu thông qua hoạt động tiếp xúc, đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Từ năm 2021 đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức 3.152 hội nghị đối thoại trực tiếp và đột xuất với 195.099 lượt người tham gia, tiếp nhận 26.212 ý kiến, kiến nghị, trong đó 23.612 ý kiến được giải quyết ngay tại hội nghị, đạt 90,08%. Những con số ấy cho thấy đối thoại không còn là hoạt động mang tính hình thức mà thực sự trở thành kênh thông tin quan trọng để cấp ủy, chính quyền lắng nghe tiếng nói của Nhân dân, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc ngay từ cơ sở. Đồng thời, đây cũng là minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến trong phương thức lãnh đạo của hệ thống chính trị theo hướng dân chủ, công khai, minh bạch và trách nhiệm hơn.

Có thể khẳng định, thành quả lớn nhất sau hơn 16 năm thực hiện Kết luận số 62-KL/TW và Thông báo Kết luận số 160-TB/TW không chỉ được đo bằng hàng chục nghìn mô hình, hàng nghìn tỷ đồng hay hàng vạn công trình được xây dựng. Giá trị bền vững hơn là sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị; là niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Mặt trận; là sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa ý Đảng với lòng dân; là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và phát huy trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số và tinh gọn tổ chức bộ máy đang đặt ra nhiều nhiệm vụ mới đối với Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội. Những kết quả đạt được trong thời gian qua vừa là nền tảng, vừa là động lực để Nghệ An tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thực chất, hiệu quả, gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ. Khi sức dân tiếp tục được khơi dậy, khi quyền làm chủ của Nhân dân được phát huy đầy đủ và khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng bền chặt, đó sẽ là nguồn lực nội sinh to lớn để Nghệ An hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng với vị thế là trung tâm của khu vực Bắc Trung Bộ và là quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.

Quang Huy

(Nguồn: Báo cáo số 269-BC/TU, ngày 19/6/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tổng kết Kết luận số 62-KL/TW, ngày 08/12/2009 của Bộ Chính trị khoá X về tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội và Thông báo Kết luận số 160-TB/TW, ngày 15/01/2020 của Bộ Chính trị khoá XII về việc tiếp tục thực hiện Kết luận số 62-KL/TW)