Thực hiện Đề án số 18-ĐA/TU ngày 24/7/2026 của Tỉnh ủy về tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả trong tham gia góp ý, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đối với các cơ chế, chính sách liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An đã xây dựng Kế hoạch triển khai với những mục tiêu, yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể.

Phản biện từ sớm, sát thực tiễn

Từ năm 2021 đến nay, Mặt trận các cấp đã tổ chức 13.833 cuộc giám sát, 1.794 hội nghị phản biện xã hội; Ban Thanh tra nhân dân thực hiện 4.145 cuộc giám sát; Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng giám sát hơn 5.200 công trình, dự án. Thông qua hoạt động giám sát, nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân được phát hiện, kiến nghị và giải quyết kịp thời; nhiều chính sách trước khi ban hành được phản biện, góp ý, bảo đảm sát thực tiễn và phù hợp với nguyện vọng của Nhân dân.

Cùng với đó, việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở ngày càng đi vào chiều sâu thông qua hoạt động tiếp xúc, đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Từ năm 2021 đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức 3.152 hội nghị đối thoại trực tiếp và đột xuất với 195.099 lượt người tham gia, tiếp nhận 26.212 ý kiến, kiến nghị, trong đó 23.612 ý kiến được giải quyết ngay tại hội nghị, đạt 90,08%. Những con số ấy cho thấy đối thoại không còn là hoạt động mang tính hình thức mà thực sự trở thành kênh thông tin quan trọng để cấp ủy, chính quyền lắng nghe tiếng nói của Nhân dân, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc ngay từ cơ sở. Đồng thời, đây cũng là minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến trong phương thức lãnh đạo của hệ thống chính trị theo hướng dân chủ, công khai, minh bạch và trách nhiệm hơn.

Năm 2025, MTTQ các cấp đã chủ trì tổ chức 1.405 cuộc giám sát; 463 hội nghị phản biện xã hội và góp ý trực tiếp 1.317 dự thảo văn bản, trong đó có dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp. Kết quả này không chỉ phản ánh sự chủ động của hệ thống Mặt trận mà còn khẳng định vai trò, vị thế ngày càng rõ nét của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trong tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, góp phần phát huy dân chủ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Giai đoạn 2026-2030, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh Nghệ An đặt mục tiêu đổi mới mạnh mẽ công tác góp ý, phản biện xã hội, bảo đảm tham gia từ sớm, từ cơ sở; huy động rộng rãi ý kiến Nhân dân, chuyên gia, nhà khoa học, góp phần hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Điểm đáng chú ý là công tác góp ý, phản biện xã hội được đặt trong một quy trình ngày càng rõ hơn: tham gia từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở; có thời gian nghiên cứu; có cơ chế tiếp nhận, xử lý, phản hồi và theo dõi kết quả sau phản biện. Qua đó, vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội được thể hiện thực chất hơn trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách.

Kế hoạch đề ra 10 chỉ tiêu cụ thể, tạo khung triển khai thống nhất từ tỉnh đến cơ sở. Trước hết, 100% cấp ủy, tổ chức đảng, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp được tuyên truyền, triển khai các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tham gia góp ý, phản biện xã hội và tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Hằng năm, 100% ban thường vụ cấp ủy xem xét, cho ý kiến về kế hoạch phản biện xã hội và kết quả thực hiện.

Cùng với đó, MTTQ tỉnh và các tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh tiếp tục đổi mới quy chế phối hợp với Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Thường trực HĐND, UBND tỉnh. Ở cấp xã, 100% MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội ký kết hoặc rà soát, bổ sung quy chế phối hợp với HĐND, UBND cùng cấp, trong đó chú trọng việc tiếp nhận, xem xét, trả lời và giải quyết các kiến nghị sau góp ý, phản biện xã hội.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là nâng tần suất và chất lượng phản biện. Hằng năm, 100% MTTQ cấp xã chủ trì phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội xây dựng kế hoạch phản biện xã hội; MTTQ tỉnh và mỗi tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh thực hiện ít nhất 2 cuộc phản biện; MTTQ cấp xã và mỗi tổ chức chính trị - xã hội cấp xã thực hiện ít nhất 1 cuộc. Kế hoạch đặt mục tiêu trên 95% kiến nghị sau phản biện được xem xét, tiếp thu hoặc trả lời bằng văn bản.

Đáng chú ý, tỉnh phấn đấu mỗi năm tổ chức ít nhất 1 cuộc phản biện xã hội trực tiếp ở cấp tỉnh đối với những cơ chế, chính sách, dự án có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống Nhân dân. Đây cũng là cách để tiếng nói từ thực tiễn được đưa vào quá trình xây dựng chính sách một cách trực tiếp, có trọng tâm.

Để phản biện thực sự có điều kiện đi vào chiều sâu, Kế hoạch quy định yêu cầu về thời gian cung cấp hồ sơ. 100% dự thảo nghị quyết của HĐND tỉnh và các cơ chế, chính sách quan trọng, trực tiếp liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân thuộc phạm vi phản biện xã hội phải được gửi đến MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trước khi trình cấp có thẩm quyền; hồ sơ phải được gửi trước ít nhất 15 ngày, trường hợp lấy ý kiến bằng văn bản ít nhất 7 ngày làm việc.

Quy định này tạo điều kiện để hoạt động góp ý, phản biện chuyển từ việc tham gia khi chính sách đã được xây dựng cơ bản sang tham gia ngay trong quá trình hình thành chính sách, có đủ thời gian nghiên cứu, khảo sát và tập hợp ý kiến.

Kế hoạch đồng thời đặt mục tiêu 100% cán bộ chuyên trách được tập huấn nghiệp vụ tham gia góp ý, phản biện xã hội; đến năm 2030, MTTQ tỉnh xây dựng và duy trì mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, người hoạt động thực tiễn để tham gia tư vấn, góp ý, phản biện.

Mở rộng không gian để Nhân dân tham gia xây dựng chính sách

Để hiện thực hóa các chỉ tiêu trên, Kế hoạch xác định 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, tập trung vào đổi mới phương thức, nâng cao năng lực và tạo thêm các kênh để tập hợp ý kiến xã hội.

Trong đó, trước hết là tổ chức tuyên truyền, triển khai Đề án; bảo đảm 100% cán bộ MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội được quán triệt nội dung, yêu cầu. Các kênh thông tin như website, Fanpage, Zalo OA và các cơ quan báo chí được sử dụng để tuyên truyền, đồng thời mở rộng khả năng tiếp nhận ý kiến.

Một nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng là rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc xây dựng các quy định, kế hoạch, chương trình về góp ý, phản biện xã hội, trong đó xác định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong tiếp nhận, xử lý, phản hồi; công khai kết quả giải quyết và tiếp tục theo dõi, đôn đốc, kiểm tra sau phản biện. Việc xây dựng cơ chế để cơ quan Đảng, Nhà nước có thể “đặt hàng” MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện phản biện đối với những vấn đề cần thiết cũng được đặt ra.

Đổi mới chất lượng phản biện được xác định theo hướng bám sát thực tiễn và đối tượng chịu tác động. MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội sẽ tăng cường khảo sát, nghiên cứu xã hội học, tổ chức lấy ý kiến trực tiếp của Nhân dân; chú trọng những nhóm chịu tác động trực tiếp từ chính sách. Việc tổng hợp ý kiến phải gắn với cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học và thực tiễn, đồng thời theo dõi đến cùng kết quả tiếp thu, giải quyết.

Cùng với đó là tăng cường phối hợp với các cơ quan nhà nước, HĐND, UBND, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thông qua tập huấn, trao đổi kinh nghiệm; xây dựng cơ chế huy động các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nhân, người có uy tín, chức sắc tôn giáo, cán bộ lãnh đạo, quản lý đã nghỉ công tác và những người có kinh nghiệm thực tiễn tham gia.

Chuyển đổi số là một hướng đi mới được xác định khá cụ thể. Kế hoạch phấn đấu đến năm 2027 xây dựng một phần mềm theo dõi, quản lý việc góp ý, giám sát, phản biện xã hội và tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri, Nhân dân. Cùng với đó là nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội và các nền tảng phù hợp để tạo thêm kênh tiếp nhận ý kiến, theo dõi quá trình xử lý và phản hồi.

Từ những yêu cầu đó, công tác góp ý, phản biện xã hội trong giai đoạn 2026-2030 được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn: không chỉ tổ chức thêm các cuộc hội nghị, mà xây dựng một quy trình để ý kiến của Nhân dân được tập hợp, phân tích, phản biện, chuyển đến đúng cơ quan có trách nhiệm và theo dõi kết quả xử lý.

Với vai trò nòng cốt trong tập hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh sẽ chủ trì triển khai Kế hoạch; phối hợp với HĐND, UBND tỉnh hoàn thiện các cơ chế phối hợp, bảo đảm nguồn lực; phối hợp xây dựng phần mềm, tổ chức tập huấn, trao đổi kinh nghiệm, kiểm tra, giám sát và hằng năm báo cáo kết quả với Ban Thường vụ Tỉnh ủy.

Ở cơ sở, MTTQ các xã, phường có trách nhiệm tham mưu cấp ủy, xây dựng kế hoạch phản biện, tổ chức lấy ý kiến và tổng hợp, báo cáo kết quả. Qua đó, hoạt động phản biện xã hội được kỳ vọng ngày càng gắn với địa bàn dân cư, với những vấn đề cụ thể của đời sống và những chính sách tác động trực tiếp đến người dân.

Điểm cốt lõi của Kế hoạch không chỉ nằm ở số lượng cuộc góp ý, phản biện, mà ở yêu cầu làm cho tiếng nói của Nhân dân được đưa vào đúng thời điểm, đúng vấn đề và được phản hồi rõ ràng. Đây là cơ sở để MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện tốt hơn vai trò cầu nối giữa Nhân dân với cấp ủy, chính quyền trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện các chủ trương, cơ chế, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh./.

Quang Huy