Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu mới đối với Mặt trận trong tổ chức hoạt động, nắm bắt tình hình Nhân dân và phát huy vai trò ở cơ sở. Từ yêu cầu đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Nghệ An đang thúc đẩy đổi mới phương thức hoạt động, lấy chuyển đổi số và sáng kiến từ cơ sở làm một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác.

Đổi mới phương thức hoạt động từ yêu cầu thực tiễn

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong bối cảnh tổ chức bộ máy được sắp xếp, kiện toàn đặt Mặt trận trước những yêu cầu không còn giống trước. Địa bàn cấp xã rộng hơn, dân số đông hơn, khối lượng công việc tăng lên, trong khi đội ngũ cán bộ được tinh gọn và phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ hơn. Cùng với đó, khi không còn cấp huyện là một tầng trung gian trong tổ chức chính quyền địa phương, yêu cầu về sự thông suốt của thông tin từ tỉnh đến cơ sở và khả năng nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân càng trở nên rõ nét.

Từ yêu cầu đó, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An đã cụ thể hóa các chủ trương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó chú trọng thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị. Chuyển đổi số được đặt trong tổng thể đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận, thay vì chỉ dừng ở việc đưa hồ sơ, văn bản lên môi trường điện tử.

Một trong những điểm mới được xác định rõ là đưa kết quả chuyển đổi số trở thành tiêu chí cứng trong đánh giá thi đua, xếp loại và công tác khen thưởng hằng năm, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Cách làm này tạo sức ép cần thiết để chuyển đổi số đi vào công việc hằng ngày, đồng thời thúc đẩy cán bộ Mặt trận chủ động tìm cách giải quyết những vấn đề cụ thể nảy sinh trong thực tiễn.

Đến tháng 6/2026, toàn hệ thống Mặt trận tỉnh đã ghi nhận 157 sáng kiến, ý tưởng và 29 nhiệm vụ, giải pháp chuyển đổi số chuyên sâu từ 7 ban chuyên môn của cơ quan MTTQ tỉnh và 87 xã, phường.

Từ quản lý kho hàng cứu trợ, chấm điểm thi đua, quản lý đội ngũ Trưởng ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư đến quản lý đại biểu, hồ sơ thi đua - khen thưởng, nhiều công việc vốn phụ thuộc vào bảng biểu, tổng hợp thủ công đang được tổ chức lại trên nền tảng dữ liệu.

Web App quản lý kho cứu trợ là một ví dụ. Thay vì các bảng Excel riêng lẻ, hệ thống được thiết kế theo 3 lớp, kết nối dữ liệu giữa tỉnh và cơ sở, tích hợp bản đồ cứu trợ để theo dõi nguồn lực. Trong công tác Mặt trận, nhất là khi xảy ra thiên tai, điều cần thiết không chỉ là biết đã huy động được bao nhiêu hàng hóa, mà còn phải nắm được nguồn lực đang ở đâu, địa bàn nào cần hỗ trợ, việc điều phối đã đáp ứng đến đâu. Số hóa quy trình vì thế gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao năng lực điều hành.

Tương tự, hệ thống chấm điểm thi đua được xây dựng trên Google Apps Script, tự động tổng hợp dữ liệu của 130 xã, phường thuộc 8 cụm thi đua. Theo báo cáo, thời gian tổng hợp từ 3-5 ngày được rút xuống còn dưới 10 phút. Trong điều kiện tổ chức bộ máy thay đổi, khối lượng dữ liệu lớn và không còn cấp huyện làm khâu trung gian, việc này không chỉ giúp giảm thời gian hành chính mà còn tạo một cách thức theo dõi, đánh giá thống nhất hơn.

Những sáng kiến như quản lý thông tin 130 Trưởng ban Công tác Mặt trận, quản lý đại biểu bằng mã QR hay ứng dụng theo dõi thi đua, khen thưởng cũng xuất phát từ những công việc rất cụ thể. Từ chỗ phải cập nhật, rà soát qua nhiều khâu, thông tin được đưa về một đầu mối dữ liệu để theo dõi và khai thác. Một hội nghị sử dụng mã QR để quản lý đại biểu có thể giảm đáng kể việc in ấn, bố trí nhân lực; nhưng sâu xa hơn, đó là sự thay đổi thói quen tổ chức công việc từ thủ công sang dữ liệu.

Chính từ những việc tưởng như nhỏ ấy, phong trào sáng kiến đã đặt ra một yêu cầu lớn hơn: cán bộ Mặt trận không chỉ sử dụng công nghệ có sẵn, mà phải bắt đầu nhìn lại quy trình công việc để tìm ra cách làm phù hợp hơn với điều kiện mới.

Chuyển đổi số để tăng tính chủ động, sát dân của Mặt trận

Nếu chuyển đổi số chỉ giúp cơ quan Mặt trận xử lý văn bản nhanh hơn thì chưa đủ để đáp ứng yêu cầu của mô hình mới. Giá trị lớn hơn phải nằm ở khả năng mở rộng kênh tương tác với Nhân dân, nắm bắt thông tin từ cơ sở và nâng cao tính công khai, minh bạch trong những lĩnh vực Mặt trận tham gia.

Đây cũng là hướng được thể hiện khá rõ trong nhóm sáng kiến về tuyên truyền, vận động, giám sát, phản biện xã hội và kết nối ý kiến Nhân dân. Từ việc ứng dụng Mobile Journalism và AI trong sản xuất nội dung, sử dụng AI và NotebookLM để chuyển tài liệu thành các sản phẩm trực quan, đến xây dựng VR360, mã QR tại các địa chỉ lịch sử, văn hóa, phương thức truyền thông của Mặt trận đang được mở rộng theo hướng đa nền tảng, gần hơn với thói quen tiếp nhận thông tin của người dân.

Đáng chú ý hơn là các sáng kiến tạo kênh để người dân trực tiếp phản ánh, góp ý. Mô hình “Lắng nghe người dân nói” thông qua mã QR được xây dựng theo hướng tiếp nhận ý kiến 24/7, theo dõi quá trình xử lý và phản hồi. Cùng với đó là các hình thức hộp thư góp ý trực tuyến, nền tảng “Mặt trận số” gắn với chương trình “Đại đoàn kết vì Cửa Lò Xanh”. Những cách làm này hướng đến một yêu cầu căn bản của công tác Mặt trận: tiếng nói của Nhân dân phải được tiếp nhận thường xuyên, không chỉ thông qua những cuộc họp hoặc các đợt lấy ý kiến theo kế hoạch.

Ở lĩnh vực an sinh xã hội, việc xây dựng dữ liệu an sinh ở cấp xã và trang thông tin số về Nhà Đại đoàn kết cũng cho thấy chuyển đổi số đang được đặt vào những công việc gắn trực tiếp với đời sống. Dữ liệu về hộ nghèo, hộ cận nghèo và các nhóm yếu thế được quản lý tập trung; tiến độ, địa điểm, nguồn kinh phí hỗ trợ xây dựng nhà được công khai qua mã QR để người đóng góp có thể theo dõi. Khi nguồn lực xã hội hóa ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng trong công tác an sinh, yêu cầu minh bạch thông tin cũng trở thành yêu cầu về xây dựng niềm tin.

Nhìn từ những sáng kiến ấy, chuyển đổi số của Mặt trận Nghệ An đang được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn: số hóa không phải mục tiêu tự thân, mà là phương tiện để tổ chức lại công việc, tăng khả năng điều hành và mở rộng sự tham gia của Nhân dân. Đó cũng là lý do báo cáo tổng kết xác định việc ứng dụng dữ liệu, nền tảng số và AI đã góp phần rút ngắn thời gian xử lý một số nhóm công việc chuyên môn, giảm chi phí in ấn, hội họp và hậu cần, qua đó tạo thêm điều kiện để cán bộ Mặt trận dành thời gian xuống cơ sở, nắm tình hình và vận động Nhân dân.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn những khoảng cách cần được nhìn nhận thẳng thắn. Trình độ sử dụng công nghệ giữa các địa bàn, độ tuổi cán bộ chưa đồng đều; một bộ phận cán bộ cơ sở còn lúng túng với thiết bị thông minh, biểu mẫu điện tử và các ứng dụng mới. Không phải sáng kiến nào cũng đạt mức độ đổi mới cao; một số mới dừng ở cải tiến quy trình hoặc khai thác những công cụ đã có. Báo cáo cũng chỉ rõ vẫn còn đơn vị chưa thực sự chủ động, trong khi nguồn lực dành riêng cho đổi mới sáng tạo, thiết bị, phần mềm, tài khoản và bản quyền còn hạn chế.

Những hạn chế đó cho thấy một vấn đề quan trọng: đổi mới phương thức hoạt động không thể chỉ trông chờ vào một vài sáng kiến nổi bật, mà phải trở thành năng lực thường xuyên của cả hệ thống. Vì vậy, thời gian tới, MTTQ tỉnh xác định tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng những mô hình đã phát huy hiệu quả như dữ liệu an sinh xã hội, trang thông tin Nhà Đại đoàn kết, “Lắng nghe người dân nói”, hội nghị không giấy, quản lý kho cứu trợ và chấm điểm thi đua; đồng thời đẩy mạnh “Bình dân học vụ số”, tăng cường ứng dụng AI trong tham mưu, tổng hợp, truyền thông và đổi mới hoạt động giám sát, phản biện xã hội trên môi trường số.

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đó cũng chính là yêu cầu đặt ra đối với Mặt trận: đổi mới để thích ứng với tổ chức bộ máy mới, nhưng sâu xa hơn là đổi mới để thực hiện tốt hơn chức năng tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và làm cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân.

Quang Huy